W dzisiejszym dynamicznym świecie pracownicy coraz częściej muszą radzić sobie z nieprzewidywalnymi sytuacjami, które wpływają na ich zdolność do stawienia się w pracy. Od 26 kwietnia 2023 roku w polskim Kodeksie pracy pojawiło się nowe rozwiązanie: zwolnienie z powodu siły wyższej.
To istotna zmiana, która pozwala pracownikom na szybkie i zgodne z prawem opuszczenie miejsca pracy w nagłych przypadkach, bez potrzeby wcześniejszego planowania urlopu.
Dla pracodawców to z kolei nowe obowiązki – związane z terminowym udzieleniem zwolnienia i odpowiednim naliczaniem wynagrodzenia.
Sprawdź, kiedy i na jakich zasadach można z niego skorzystać.
Spis treści:
-
- Dotychczasowy stan prawny
- Nowelizacja Kodeksu pracy od 26 kwietnia 2023 roku
- Kiedy można skorzystać ze zwolnienia z powodu siły wyższej?
- Wymiar zwolnienia i wynagrodzenie
- Jak poprawnie złożyć wniosek?
- Kto może skorzystać?
- Co grozi pracodawcy za naruszenie przepisów?
- Podsumowanie
Dotychczasowy stan prawny
Przed kwietniem 2023 r. pojęcie „siły wyższej” nie było uregulowane wprost w Kodeksie pracy. W praktyce jednak pracodawcy mogli uznać nieobecność za usprawiedliwioną w sytuacjach losowych – np. wypadkach, nagłych chorobach – na podstawie rozporządzenia z 1996 roku. Nie istniał jednak żaden limit, ani gwarancja zachowania wynagrodzenia.
Nowelizacja Kodeksu pracy od 26 kwietnia 2023 roku
Nowelizacja dodała do Kodeksu pracy art. 188¹, który wprowadził możliwość zwolnienia z powodu siły wyższej. Pracownik może skorzystać z 2 dni lub 16 godzin zwolnienia rocznie – w nagłych przypadkach rodzinnych wymagających jego natychmiastowej obecności (np. choroba, wypadek).
Kiedy można skorzystać ze zwolnienia z powodu siły wyższej?
Zwolnienie można uzyskać w sytuacjach nagłych, które nie były możliwe do przewidzenia. Przykłady:
-
-
Choroba dziecka lub innego bliskiego członka rodziny,
-
Nieszczęśliwy wypadek,
-
Inna pilna sprawa rodzinna wymagająca obecności pracownika,
-
Zwolnienie udzielane jest na wniosek pracownika, złożony najpóźniej w dniu nieobecności.
Wymiar zwolnienia i wynagrodzenie
Zwolnienie przysługuje:
-
-
W wymiarze 2 dni lub 16 godzin rocznie,
-
Z zachowaniem 50% wynagrodzenia, liczonego według zasad stosowanych przy urlopie wypoczynkowym (zgodnie z rozporządzeniem MPiPS z 29 maja 1996 r.).
-
Jak poprawnie złożyć wniosek?
-
-
Wniosek można złożyć ustnie, pisemnie, telefonicznie lub e-mailem – ważne, by najpóźniej w dniu korzystania ze zwolnienia trafił do pracodawcy,
-
Nie trzeba dołączać dokumentów – wystarczy oświadczenie pracownika, że wystąpiła siła wyższa.
-
Kto może skorzystać?
Zwolnienie przysługuje każdemu pracownikowi zatrudnionemu na podstawie umowy o pracę, w tym także:
-
-
funkcjonariuszom publicznym (np. policji, straży pożarnej, KAS, Służby Więziennej),
-
żołnierzom zawodowym,
-
Wszyscy mają prawo do 50% wynagrodzenia za czas zwolnienia.
Co grozi pracodawcy za naruszenie przepisów?
-
-
Nieudzielenie zwolnienia lub bezzasadna odmowa może skutkować grzywną od 1 000 zł do 30 000 zł (art. 282 §1 pkt 1 Kodeksu pracy),
-
Pracodawca nie może ignorować zgłoszenia lub wymagać uzasadnienia przyczyny.
-
Podsumowanie
-
-
Zwolnienie z powodu siły wyższej to nowe, elastyczne rozwiązanie dla nagłych sytuacji,
-
Pracownik ma prawo do 2 dni lub 16 godzin zwolnienia w roku, z 50% wynagrodzeniem,
-
Wystarczy zgłoszenie w dniu korzystania – bez dokumentów i bez podawania przyczyny,
-
Pracodawca musi udzielić zwolnienia i nie może go dowolnie kwestionować,
-
Niezastosowanie się do przepisów grozi karami finansowymi.
-
Masz pytania dotyczące prawa pracy? Chcesz upewnić się, że Twoje procedury kadrowe są zgodne z przepisami?
Skontaktuj się z Doradztwem Podatkowym Graczyk – pomożemy Ci zadbać o bezpieczeństwo i zgodność z prawem.