W dniu 8 maja 2024 roku Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał wyrok w sprawie C-241/23, dotyczący określenia podstawy opodatkowania dla celów podatku VAT. Trybunał rozstrzygnął, czy podstawą tę jest wartość nominalna obejmowanych akcji, czy też ich wartość emisyjna, jeśli strony ustaliły, że to ona stanowi kwotę zapłaty.
Sprawa dotyczyła podatku VAT od aportu nieruchomości. Spółka „P.” otrzymała wkład niepieniężny w postaci nieruchomości w zamian za akcje. Strony transakcji ustaliły, że podstawą opodatkowania dostawy towaru będzie wartość emisyjna akcji, a nie ich niższa wartość nominalna. Organ podatkowy podczas kontroli nie zaakceptował tego podejścia i uznał, że spółka niesłusznie zawyżyła podatek naliczony, twierdząc, że podstawą opodatkowania powinna być wartość nominalna akcji. Podobnie rozstrzygnął organ odwoławczy, uznając, że zapłatę za wkłady niepieniężne wniesione do kapitału spółki należy oceniać na podstawie wartości nominalnej akcji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 29 maja 2018 r. oddalił skargę spółki „P.”, przyjmując, że zapłata za aport odpowiada wartości nominalnej akcji, przyznanych jako wynagrodzenie. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpatrując skargę kasacyjną spółki, skierował zapytanie prejudycjalne do TSUE.
Zgodnie z polskim prawem, spółki akcyjne podwyższające kapitał zakładowy poprzez emisję akcji muszą ustalić ich cenę emisyjną, która nie może być niższa od wartości nominalnej (art. 309 §1 Kodeksu Spółek Handlowych). Wartość nominalna to kwota uwidoczniona na dokumencie akcji, określona w statucie spółki. Wartość emisyjna to kwota przyjęta podczas emisji akcji. Różnica między ceną emisyjną a nominalną tworzy tzw. agio, które zasila kapitał zapasowy spółki, stanowiący kapitał własny przedsiębiorstwa.
Przykład: kapitał zakładowy spółki wynosi 1 000 000 zł przy wartości nominalnej akcji 1 zł. Spółka podwyższa kapitał zakładowy o 200 000 zł i ustala cenę emisyjną akcji na 5 zł. Sprzedaż akcji tworzy agio w wysokości 800 000 zł. Kapitał zakładowy wzrasta do 1 200 000 zł (o 200 000 zł), a kapitał własny wzrasta o 800 000 zł. Podobnie jest w przypadku aportu – wkładu niepieniężnego.
Problem opodatkowania VAT dotyczy właśnie agio (w naszym przykładzie 800 000 zł). Chociaż aport do spółki jest odpłatną dostawą towaru i podlega VAT, to niejasne jest, czy agio wpływa na podstawę opodatkowania VAT. Spółka może być oskarżona o zawyżenie podatku naliczonego.
TSUE orzekł, że podstawę opodatkowania wniesienia aportem nieruchomości do kapitału spółki w zamian za akcje należy ustalić na podstawie wartości emisyjnej tych akcji, jeśli strony uzgodniły, że to ona stanowi zapłatę.
Ponieważ TSUE uznał, że podstawą opodatkowania może być wartość emisyjna akcji, co jest sprzeczne z dotychczasowym stanowiskiem polskich organów podatkowych, pojawia się problem prawidłowości rozliczenia wcześniejszych transakcji, gdy podatnik nie wystąpił o interpretację indywidualną.
Podatnicy, którym fiskus odmówił prawa powiększenia podstawy opodatkowania VAT o agio, mogą wnieść żądanie wznowienia postępowania w terminie miesiąca od publikacji orzeczenia TSUE w Dzienniku Urzędowym UE (art. 241 § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej). Podatnicy, którzy przegrali batalie sądowe, mogą to uczynić w terminie trzech miesięcy od publikacji orzeczenia TSUE w Dzienniku Urzędowym UE (art. 272 § 2a w zw. z § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).