Wstępna umowa o pracę – nie uregulowana w KP, ale dopuszczalna.
Z atrakcyjnym dla pracodawcy kandydatem do pracy, przyszły szef może podpisać umowę przedwstępną, która określi warunki zawarcia umowy o pracę. Ma to na celu zobowiązanie pracodawcy i przyszłego pracownika do zawarcia w przyszłości umowy o pracę. Umowa taka daje obu stronom pewne gwarancje, ale oznacza też odpowiedzialność, gdy jej nie dotrzymają.
Regulacja w kodeksie cywilnym
Umowa przedwstępna nie została uregulowana wprost w Kodeksie pracy ale nie oznacza to niemożliwości jej stosowania. Kodeks pracy bowiem stanowi wyraźnie, iż w sprawach nieuregulowanych przepisami pracy, stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego, jeżeli nie są one sprzeczne z zasadami prawa pracy (art. 300 Kodeksu pracy). Jednak samą konstrukcję umowy przedwstępnej regulują przepisy Kodeksu cywilnego (art. 389 Kodeksu cywilnego).
Treść umowy przedwstępnej
Umowa przedwstępna powinna zawierać w szczególności:
-
dane stron umowy (dane osobowe przyszłego pracownika, jego adres oraz nazwę pracodawcy i adres jego siedziby),
-
rodzaj umowy o pracę (na okres próbny, na czas określony lub nieokreślony),
-
stanowisko pracy,
-
miejsce wykonywania pracy,
-
określenie wynagrodzenia za pracę,
-
wymiar czasu pracy.
Termin umowy przedwstępnej
W przepisach nie zostało określone, czy umowa przedwstępna powinna wskazywać termin zawarcia przyrzeczonej umowy o pracę. Jeżeli termin zawarcia umowy o pracę nie został oznaczony, powinna być ona zawarta w odpowiednim terminie wyznaczonym przez stronę uprawnioną do żądania zawarcia umowy o pracę (por. art. 389 §2 Kodeksu cywilnego). W przypadku, gdy obie strony posiadają takie uprawnienie i wyznaczą dwa różne terminy, to wówczas obowiązuje termin wyznaczony przez stronę, która wcześniej złożyła stosowne oświadczenie. Jeżeli w ciągu roku od dnia zawarcia umowy przedwstępnej nie został wyznaczony termin do zawarcia umowy przyrzeczonej, nie można żądać jej zawarcia. Dlatego też najlepiej już w treści umowy przedwstępnej wskazać termin przyszłej umowy o pracę, poprzez zamieszczenie konkretnej daty kalendarzowej.
Forma umowy przedwstępnej
Kodeks cywilny nie określa wymogów co do formy umowy przedwstępnej. W związku z tym, może być ona zawarta zarówno w formie pisemnej, jak i ustnej. Warto jednak, dla celów dowodowych, zawrzeć ją w formie pisemnej. Wtedy dochodzenie roszczeń w postępowaniu przed sądem będzie znacznie prostsze.
Skutki uchylania się od zawarcia przyrzeczonej umowy o pracę
Konsekwencje uchylenia się od zawarcia umowy przyrzeczonej zależą od tego, z czyjej winy nie zostaje ona podpisana.
Jeżeli pracodawca uchyla się od zawarcia umowy przyrzeczonej, pracownik może żądać naprawienia szkody, którą poniósł przez to, że liczył na podpisanie umowy o pracę np. zwrot utraconych zarobków wskutek pozostawania bez pracy. Zgodnie z ukształtowanym orzecznictwem pracownicy mogą żądać odszkodowań, które jednak nie powinny przekraczać kwoty trzymiesięcznego wynagrodzenia za pracę na stanowisku objętym umową przedwstępną (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 1977 roku, I PZP 5/77, OSNC 1977/10/180).
Nie ma przeszkód prawnych aby strony w umowie przedwstępnej przewidziały karę umowną, np. wskazując konkretną kwotę i w ten sposób odmiennie określiły zakres odszkodowania strony, która uchyli się od zawarcia umowy przyrzeczonej. Trzeba jednak mieć na uwadze, że wysokość zastrzeżonej kary umownej nie może być rażąco wygórowana, np. w stosunku do wysokości wynagrodzenia, które za swoją pracę ma otrzymywać pracownik.
W odwrotnej sytuacji – gdy od zawarcia umowy o pracę uchyla się pracownik, pracodawca może żądać naprawienia szkody, którą poniósł przez to, że liczył na zawarcie umowy przyrzeczonej. Może on żądać od pracownika także zapłaty zastrzeżonych w umowie przedwstępnej kar umownych. Jednak pracodawcy nie przysługuje roszczenie o zawarcie umowy o pracę, ponieważ pracownik nie może być zmuszony wyrokiem sądowym do zawarcia umowy.
Nie zawsze pracodawca musi zawierać przyrzeczoną umowę o pracę
Zawarcie umowy przedwstępnej nie oznacza automatycznie, że umowa o pracę zostanie zawarta. Pracodawca nie musi wywiązać się z umowy przedwstępnej, jeżeli nie ma obiektywnej możliwości zatrudnienia kandydata do pracy. Jeśli zatem pracodawca np. nie zdążył w tym czasie wybudować zakładu, to nie będzie zmuszony do zawarcia umowy o pracę. Zgodnie bowiem z wyrokiem Sądu Najwyższego z 5 lipca 2011 r. (sygn. akt I PK 2/11), nadejście terminu określonego w umowie przedwstępnej nie oznacza automatycznego zawarcia umowy o pracę.
Stan prawny na 07.11.2018r.